Etiket arşivi: Çepni Kilisesi Müze Projesi

Restauratıon of the Armenıan Çepnı Surp Sarkıs Church ın Anatolıa


Dear read

Do you know Çepni?
Did you ever hear of it?
If your answer is ” no ”, please go on reading our letter …
Çepni is not a country…
Çepni is not an international center …
Çepni is not a capital city …
Çepni is a small town in the Anatolian region of Turkey; in the country of Mustafa Kemal Atatürk who’s vision always has been:
“Peace at home, peace in the world.”
A little town in the middle of Anatolia… A small town which was founded by Armenians in the 8th century. In the 11th century, the Turks settled down.
For nine centuries the Armenians and the Turks lived together. They became a big family, they married, they cried and they laughed together in harmony…
In 1915 the first world war hit the little town and left a scarifying picture of blood, bitterness, orphaned children, women, Families who left their homes, despised cities and countries, millions of deaths and losses behind.
Unfortunately, this little anatolian town has been horribly affected by the first world war.
At that point, this nine-century old family was disbanded …
Our Armenian brothers left their home for good… in fear of war and in fear of death…
Some of them went to France, some to the USA, some of them moved to Canada, and some even to Argentina …
With it they left a trust, in what is left behind …
Maybe we will return to Çepni again and if we do not return, our descendants probably may come back to explore their origin… to mention the good times and moments of their ancestors… and maybe they’ll pray for us… For this it’s our mission to maintain their origin and future history…
The Surp Sarkis Church is not only a place of worship for us. It means much more to us.
It is a historical symbol of brotherhood and a real example of a peaceful life together with our Armenian brothers…
Therefore, we think that Cepni is a nine-century old idol …
For this we want to transfer this trust to future generations as we have received …
The Surp Sarkis Church and its story should not stay a territorial knowledge and monument in Çepni and Anatolia; İt should enrich the history of the world and stand as a symbol of peace and brotherhood of the cultures.
For this purpose, we want to restaurate the Church of Surp Sarkis.

Here people will be able to see, how peaceful and fraternal the Armenian and Cepnian people have lived together for centuries. Either, they will see their common culture, common works.
And here people will also be able to pray and to remember the people they have lost.

Dear readers…
We completed all the bureaucratic tasks, plans and projects necessary for our concept and got permission for the restoration.
We need your financial support to continue our restauration project.
Wouldn’t you like to accept this invitation and be a part of this great work?
Wouldn’t it be great to know that your name is alive in a small town of the world?
Please accept this invitation for peace in humanity. We think that there is no limit to our brotherhood. Let us show hand-in-hand that the whole world belongs to all of us, no matter which religion, origin or culture we belong.
Wouldn’t it be great to accept this invitation for your grandchildren, to tell them a story of a monument which stands for peace and brotherhood in Anatolia?
Don’t you want to be a ” fellow countryman ” of an Anatolian township beyond borders?

I’m sure you would like to.
For this, we invite you to create an example of humanity in the country of Mustafa Kemal Atatürk whose vision had always been “Peace at Home, Peace in the World”.

Please rate our application and send it your friends to evaluate …
With our deepest respect and love.

Emsalettin Temel

Note: All studies related to this concept have been prepared together with the Kayseri Erciyes University. All formal proceedings have been completed, official approval has been obtained and the stage of restoration has been reached. It is an outline of the project concept which you can oversee in the following link: (Link)

In case of questions and more detailed information please contact Emsalettin Temel.


E.Temel – Marienstr. 33 – 42105 Wuppertal, Germany – E-Mail:

                               PROJECT DESCRIPTION

   The following paper is a summary of the project analysis carried out by the Erciyes University Kayseri It outlines the goal to create a Museum of Ethnography  and how to restaurate the Surp-Sarkis-Church in Çepni – Gemerek Turkey


The Surp-Sarkis-Church is located in Çepni, a district of the Central Anatolian province of Sivas. It is an Armenian church, built around 1525 AD. The building of the church preceded the founding of the village of Çepni about 250 years ago by Armenian family clans. The church is an important historical and architectural testimony to the Armenian settlement of Central and Eastern
Anatolia. It is also one of the last testimonies of its kind due to the extensive destruction in the course of the persecution and expulsion of large parts of the Christian population from the middle of the 19th century to the end of the world war.

It also bears witness to the existence of Christian cultures in the history of Anatolia.

1.The origin of the village Çepni

The Çepnis settlement began around 1375 AD. with the decline of the Armenian Kingdom of Cilicia (1199 – 1375) by the Mamluks.

The Armenian settlers, who under the circumstances at that time were more likely to be called refugees, tried to escape the persecution in the turmoil of the Mamluk conquests. The clan of the Deli Kalpaks (“crazy Kalpaken”), under the leadership of their head Bados, set out to find a place for a new life in the distance. They followed the clans of Avedikian, Sarian and Melkonian. In a caravan they crossed the Taurus Mountains towards the north until they came to a green valley, surrounded by mountains, through which a brook flowed. After Bados declared this valley to be the new home of the clans, their heads returned to take their families to their new village. They built their first houses. Her priest Vartan built a Khoran (orthodox altar) from a table. The present church has its origin in it. Little by little, the village population increased as a result of closures between the family clans. The village they founded called them Çongaria, today’s Çepni. The Armenian settlers built their first stone church in 1525 AD.
After the fall of the Byzantine Rechen, and the long-standing rule of the Ottoman Empire, the Turks called the town of Sebastia in Sivas, the present provincial capital. The river Alys (altgrych.), Around whose banks the village of  Çongaria was founded, they called Kızılırmak (the red river, because of the color  of the earth of this area, which also colored the river red.) At the end of the 18th and the at the beginning of the 19th century, the first Turks came to the village and now lived peacefully with the native Armenian people, who named the village of Çepni, and the records of the registration authorities from the year 1900 show that at that time 800 families in the village and Armenian and Turkish families were to some extent equal.

Pic. 1: The church positioned in the local community of Cepni

Pic. 1: The church positioned in the local community of Cepni

Pic. 3: Surp Sarkis Church plan (top view )

The village Cepni

2. The present state of the Church

In order to gain an impression of the state of the Church, some examples of the present state of the Church are now described, in order to outline the restoration requirements as a whole.

The floor plan of the building is a rectangle divided into 3 x 3 rectangles. On the  east side it ends with three vaulted apses. On the north and south sides of the apses there is another rectangular room, which widens the church building on the east side.The columns and beams, which essentially form the supporting structure of the building, are located at the connecting points of these rectangles.The data in the figures referenced refer to the documentation of the rehabilitation project, which was prepared by the Mutual Assistance Association Çepni e.V. in Wuppertal. *

The stone vaults in the interior of the church were presumably covered on the outside by a gable roof covered with stone slabs (Fig.10-18). It can be seen that  the supporting walls were originally two to three brick terraces higher than in the present state. Accordingly, the roof, the roof gutters and roof projections are  completely missing (Fig. 19). The missing building element on the west side, where the triangular end face and the gable roof meet, suggests that a bell or a cross has been found here before.

The single-winged iron door at the main entrance is presumably not the original door.

The floor in the interior of the building was most probably originally covered with tufts. In today’s condition, the soil consists only of soil and mud debris.

In the north and south walls, there are a total of ten window openings as well as  two additional walled windows (Fig. 6, 7 – 23, 24).

On the left side of the main map is a niche, but not on the right. Since Orthodox churches are always symmetrically structured, this indicates a missing element.  The domes of the apses are not covered from the outside (Fig. 32). They were presumably also originally covered with stone slabs.

The most sacred areas of the church, the altars and vestibules, are fully visible to  church visitors. However, in orthodox churches these must be inseparable from the eyes of others who are not directly following their religious activities.

Pic. 4: Inside view

Pic. 5: Entrance area

Pic. 5a: İstanbul Rumelihisarı Surp Santukhd Armenian Apostalic Church

Pic. 6: Columns and windows inside view

Pic. 7: North side inside view

Pic. 8: Columns, archs and vaults

Pic. 9: Columns, archs and Vaults 2

Pic. 10: Columns, archs and vaults

Pic. 11: Chapel north side 1

Pic. 12 Chapel north side 2

Pic. 13: Chapel south side 1

Pic. 14: Chapel south side 2

Pic. 15: Chapel south side 3

Pic. 16: External view west side

Pic. 17: External view east side

Pic. 18: Beşiktaş Surp Asdvadzadzin Armenian Apostolic Church

Pic. 19: Roofing of the church

Pic. 20: External view east side

Pic. 21: Beşiktaş Surp Asdvadzadzin Armenian Apostolic Church

Pic. 22: Inside view floor

Pic 23: Entrance area south and west Side

Pic. 24:  Kayseri Surp Asdvadzadzin Church

Pic. 24a: Original ground in Kayseri Surp  Asdvadzadzin Church

Pic. 25: Windows south side

Pic. 26: Supporting pillar

Pic. 27: North side view with windows

Pic. 28: A niche in the north side

Pic. 29: View of the entrance area west side

Pic. 30: Apsis 1

Pİc. 31: Apsis 2

Pic. 32: Apsis and chapels entrance area north

Pic. 33: Apsis and chapels in the entrance area of the south side

Pic. 34: External view of the apsis north side

Pic. 35: Entrance of the Chapel from the North

Pic. 36: Baptismal font hall

Pic. 37: The baptismal font hall of the Istanbul Besiktas Surp Asdvadzadzin


Pic. 38: Water connection of the baptismal font

Pic. 39: Outside view north side


Pic. 40: Outside view south and east side

Pic. 41: Vaults damages

Pic. 42: View apsis 1

Pic. 43: View apsis 2

Pic. 44: View apsis 3

Pic. 45: Niche in the apsis area

Pic. 46: Apsis and Khoran

Pic. 47: View north side

Pic. 48: Stonemasonry in the inside


Pic. 49: Abrank Manastery Church Erzincan Tercan Üçpınar Village

Pic. 50: Erzincan Kemaliye Esertepe Village Armenian Horom Church apsis     area

Pic. 51: Entrance  door with niche

Pic. 52: İstanbul Boğaziçi Kuzguncuk Surp Krikor Lusavoric Armanien Apostle  Church

Pic. 53: Markings in the entrance

Pic. 54: Stonemasonry

3. Restoration and Restitution Work

Surroundings of the church

  • Elimination of the accumulations of soil and trees, whose rootwork endangers the church walls.

  • Neighboring buildings and drainage: The proximity of two neighboring buildings and the absence of drainage channels causes corrosion of the masonry by rainwater and moisture. For example, the roof drainage channel of the neighboring building is on the north side as well as near the church wall. The rainwater flows into the masonry. A drainage is to be remedied. Furthermore, the demolition of the neighboring buildings will be advised in the medium term, so that more air and heat will reach the masonry and moisture bridges can be avoided.

  • Wall and vaulted roofing by internal stone slabs

Pic. 1: Excavation area

Walls and walls 

  • removal and renewal of cracked and corroded masonry, which could pose a  risk to the building structure.

  • Re-use in the interior, if possible, restoration of the original plaster

  • Exchange and restitution of unstable and damaged masonry stones.

  • removal of moss and vegetation

  • Desalination of masonry rock

Pic. 2: Change and pestitution

Pic. 3: Removement  and renewal

Pic. 4: Sections


  • The pillars on the western side already have static instabilities which are aggravated by movement and vibration, which endanger the overall structure of  the church. The other pillars have not yet used any movement processes.
    However, stabilization by epoxying the rock at medium column height is also to  be ensured preventively.

Pic. 5: Preventive stabilization


  • The vault arches have been statically stable so far, but all the chisels through which they were connected were removed. This would lead to imbalances
    between the arcs in the future. Therefore, it would be necessary to re-cast and incorporate new sprockets.


  • Rebuilding the vault (Fig. 6)

  • cleaning of the rock joints, renewal of the joint fillings (Fig. 7)

–  desalination of the vaults (fig. 8) renewal of the vaults between the vaults and the masonry


Pic. 6: New construction of the vaults


Pic. 7: Cleansing of lithoclases renewal of joint fillings

Pic. 8: Desalination of vaults

Top, Roof 

  • Determination and restitution of the original roof form

  • Increase the roof level by 1 meter

  • Cleaning and restoration of preserved roof parts

  • Design and manufacture of roof coverings

  • Installation and restoration of water drainage channels




Roofing Stones in the Kayseri Darsiyak Yanartaş Church

Drainage channel


  • Complete restitution of the church windows

4. Proposal for the future use of        Surp-Sarkis-Church

In essence, the church could be used as a “digital museum” or “ethnographic museum”, equipped with the modern possibilities of digital communication, presentation and interaction. Both permanent exhibitions and traveling exhibitions could take place here. An attention should be paid to the history of the Armenian population and its culture, which also represents the history of the Turkish population living there. Thus, the possibility of bringing the rich cultural history of Çepnis and Central Anatolia to their present inhabitants would be a possibility.

Other possibilities of use should also be possible. It is also known that in the past the villagers were used for meetings and festivals by the village population.  Since the church is an important part of the collective memory of the indigenous population, opportunities should be created for this purpose. Thus the apse could be used as a stage. In addition, visiting groups from schools and universities should also be able to hold conferences and seminars. Therefore the elements of  the exhibitions should not be fixed, but should be mobile and changeable.

However, the church should offer non-Muslim visitors the opportunity to perform prayers, light candles, etc. The space north of the apse offers itself as a prayer room for these purposes.


Gegenseitige Hilfe-Verein e.V.

Wuppertal – Germany

Contact person :  Mr. Temel, Emsalettin


Translated to English: Dursun Atılgan, Emine Temel

Duyulmayan çığlık: KİLİSE

Çepni Kasabasının

Kasabamızla ilgili her konuda çok şeyler söylendi, söyledik. Yazıldı yazdık…
Süreç kapandı mı?
Söylemeye ve yazmaya; Çepni’yi düşünmeye devam edeceğiz…
Burada, bu sürecte herhengi bir şekilde yer almak isteyen dostlara ve Çepnili hemşerilerimize yararı olur düşüncesiyle, bazı yaşanmışları tekrar hatırlatmak istiyoruz.
Buna neden gerek duyduk dersenz, genelde toplumsal hafızamızın zayıflığı yanısıra birde bunun üzerine ülkemizin içinde bulunduğu koşulların veya siyasi havanın gereği değişen gündem eklenince, bizlerde gündemimizi bunlara ayırmak zorunda kalıyoruz ve bazı önemli şeyleri unutuyoruz. Elbette gündemde olan olay ve gelişmeleri de tartışmak, insanlarla paylaşmak bir yurttaşlık görevidir, fakat, evdeki bulguruda unutmamalıyız diye düşünüyoruz.

Geçmişe yolculuk. Yıl 1995

1995 yılı, hem Wuppertaldeki Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneğimiz (ÇÇYD) hemde kasabamız için çok önemlidir.
1994 derneğimizin ikinci kuruluşunun onuncu yılıdır. Bundan dolayı derneğimiz eylem ve söylemlerini yeniden değerlendirme ve planlama gereğini duyup, hem kendi sorunlarını çözmek (yeni dernek binası alma gibi) buna paralel kasabamıza yönelikte sosyal çalışmalara işlerlik kazandırmak için, 1995 yılını yeni projelerle eyleme geçme yılı olarak belirlemiştir.

(Derneğimiz yeni dernek binası alma işlemlerini 1995’de dahada hızlandırmış, yeni durum gereği tüzük değişim sürecini başlatmıştır. Bu konu üzerinde burada durmayacağız. Bu ayrıca kayda geçirilmesi gereken; önemli gelişmelerin, görüşmelerin ve hatta sürtüşmelerin olduğu bir süreçtir ve de önemlidir.Dolayısıyle bunun üzerinde ilerde duracağız.)

Öneriler Raporu

1995 eylem yılı projesi çerçevesinde Wuppertal Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneğimiz kendisini ilgilendiren bu çalışmalarına paralel olarak kasabamızla ilgilide neler yapılabilir, biz ne yapabiliriz, bunu tartışmış ve çıkan sonuçları bir rapor haline getirmiştir. Kasabamızla ilgili hazırlanan bu rapor, 02.03.1995 tarihinde yalnız Belediye Başkanlığına değil başlıkta yazılan her kuruma ayrı ayrı gönderilmiştir. Bu çalışmaların birinci derecede mutabı Belediye başkanlığı olmasından dolayı; karar kurumunu, yani, encümen ağzalarını daha iyi bilgilendirmek için onların şahsına gönderilmiştir. (Rapor gönderilen encümen ağzaları: Gürsel Erdal, Refik Aydın, Halil Özdemir, Ali Özden, Cemal Aykaç, Emin Taşçı, Alim Erdal, Ferit Taştan, Vedat Yüksel)


Görüldüğü gibi üzerinde durduğumuz konular büyük projeler, yatırımlar değil, ancak, kasabamızın insanlar için bir cazibe merkezi olma özelliğini güçlendirecek, ilgisini çekecek küçük adımlardır. Rapora, Wuppertal ÇÇY. Derneğimizin belediyemizle beraber yürütebileceği, gerçekleştirebileceği eylemler, çalışmalar paketide diyebiliriz.

Esas olarak üzerinde durduğumuz konu başlıkları:

  1. İlkokul ve Ortaokul merkezi ısıtma sistemi

  2. Kilisenin kullanımı

  3. Ağaçlandırma

  4. Vakıf

  5. Köy arazileri (tarla v.s.) ve meralar,

    Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneği (ÇÇYD)


Bu rapora ne yazık ki Çepni Belediye Başkanlığı’nın dışında kurumsal veya breysel anlamda bir tepki gelmemiştir.

Belediyemiz bu raporu gerekli kurullarında, encümen ağzaları gibi, değerlendirmişler, konuşmuşlar (Belediye başkanının bu gibi toplumun bütününü ilgilendiren konularda encümenlerinde ortak kararı doğrultusunda hareket etmesi gerektiği varsayımından böyle düşünüyoruz ) ve sonucu resmi yazı ile Wuppertal Dernek yönetimine bildirmişlerdir.

Belediye Başkanlığının yanıtı:

(Daha iyi okunması için tekrarlıyalım:)

” Sayın Başkan ve Üyeleri Dikkatine”

Sorunlarımız konularına değindiğiniz uyarı ve tehdit olarak kabul ettiğimiz 2.03.1995 tarihli yazınızı okudum. İlgili anlayışınıza teşekkür ederim.

Belediyemize herhangi bir konuda yardımlarınızı beklemiyorum.21.02.1995 tarihli ağaçlandırma ile ilgili istenilen bilgi konusundaki faksıda iptal ediyor

Sizlerden talep ve istekte bulunan kurumlarla diyalog, iletişim ve haberleşme kurmanız rica olur.

Timur Aydoğan

Çepni Belediye Başkanı

Evet, okuyan her sağlıklı insan şaşırmıştır sanıyoruz.

Çünkü bizde şaşırdık.

Yurt dışındaki Çepnililerin hemen hepsini temsil eden Wuppertal Derneğinin kasabası için düşündüğü projeler konusunda Belediye Başkanının, Çepni adına vermiş olduğu bu cevabı şaşırtıcıydı.

Bu cevabın ne anlama geldiğini, bunun kasabamız için bir skandal olduğunu biliyorduk. Hele hele Sayın Başkanında kasabayla ilgili her yatırımda yardım için kapısını çaldığı Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneğine bu cevabı vermesi, kendisi ve başkanlığı açısından çok düşündürücüydü. Kasabası için her türlü maddi ve manevi desteği esirgemeyen yurt dışı Çepnililer, bunu haketmiyordu ve de etmemişti.

Bu cevap bizi, düşüncelerimizi etkiledi mi?

Hayır. Belediye başkanları hep kendilerinin ebedi olduklarını sanırlar oysaki ebedi olan halktır, onlar gidicidir.

Bunu bildiğimiz için mecbur olmadıkca, mevcut belediye başkanlığı ile bu konularda muatab olmamaya dikkat edecektik.

Ve öyle yaptık.

Öncelik ve önemine istinaden ”İlkokul ve Ortaokul merkezi Isıtma Sistemi’‘ ve ”Kilisenin Kullanımı” projesini gündeme alıp çalışmalarımıza başladık.

(Okullarımızın ısıtma sistemi projesi, Wuppertal Derneğimizin öncülüğünde; yurt dışındaki ve Çepni’deki vatandaşlarımızın katkılarıyla ve başarıyla tamamlanmıştır. Bu proje nin gerçekleştirilme süreci konusunda da, ayrı bir başlık olarak bilgilendirme yapacağız.)

Kilise ile ilgili çalışmalar ve neden kilise ?

Kısa ve öz olarak şunu diyebiliriz: ” Kilise demek Çepni demektir’‘.

”Kasabamızın Tarihi” olgusunun iki ayağı var; kilise ve cami.

Düşünelim, Çepni’yi geçmişe bağlayan bu iki eser dışında başka ne var?

Bundan dolayı, kilise ve caminin bir bina, ibadethane olmaktan öte, kimliksel anlam ve değeri vardır. Çepninin çevresindeki ayrıcalıklı konumunu belirleyen etken, işte bu iki ayrı olgunun birbiriyle, diğerlerinide (farklı etnik ve inanç grubları) içine alarak harmanlayabilmesi ve kendine münhasır yeni; çevresine benzemeyen bir yaşam şekli, kültürü oluşturmasıdır.

‘Çepniliyim” demenin anlamı, bir beldeye ait olmaktan öte; aydın, çağdaş, dayanışmacı kimliğini içeriyor ve bu çağrışımı yapıyorsa, bunun nedeni, bu kurumların tarihsel süreç içerisindeki sosyolojk etkileridir.


Günümüzde cami kendi cemaatince korunmaktadır. Fakat kilise böyle değil. Yıkılmamak için; tarihin derinliklerinde kaybolmamak için direnmektedir.

Bütün bunlardan dolayıdır ki, bugün bu eserlere sahip çıkmalıyız ve korumalıyız.

Çepnili olarak bu çığlığı duymak ve gerekeni yapmak toplumsal, tarihsel bir sorumluluktur.

Bizi kilise konusunda duyarlı kılan ve birşeyler yapmaya zorlayanda işte bu toplumsal ve tarihi sorumluluktur

Kilise – Müze Projesi için neler yapıldı ?

Wuppertal Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneğimizin 02.03.1995 raporuna, Kasabamız Belediyesinin olumsuz cevabından sonra dediğimiz gibi bu işleri kendi insiyatifimizde yürütecektik.

Mesele basit bir yazışma, konuşma olmayıp, tarihi derinlikleri olan, hassas ve her türlü spekülasyona açık bir konu olduğundan; oldukça dikkatli olmak gerekiyordu. Bu hassasiyetlerden dolayı, tecrübe ve bilgisinden devamlı yararlandığımız Sayın Osman Ünsal ile düşüncelerimizi paylaştık ve ortak çalışma isteğimizi söyledik. O da, yapmak istediklerimizi taktirle karşılayarak beraber çalışma talebimizi kabul etti. Bunun üzerine bir çalışma planı hazırladık.

Yaptığımız çalışma planına göre:

  1. Kilisenin statüsü belirlenecek.

  2. Restore işlerinin prosüdürü öğrenilecek.

  3. Müze olarak kullanılmasının olabilirliliği araştırılacak.

    Bu üç nokta Türkiye resmi kurumlarıyla yapılacak çalışmalar sonucu tesbit edilecekti.

    Bir diğer konu ise projenin finans kaynaği idi.

Kilisenin bugünkü konumdan istediğimiz düzeye getirilebilmesi için olmazsa olmaz ilk adım gerekli olan parasal kaynağın birşekilde bulunması ve garantiye alınmasıydı.

İlk planda bu kaynak ya devletin ilgili kurumlarınca, ya da belediyemiz tarafından karşılanacaktı. Ama biz, ne devletin ne de belediyenin böyle bir katkıda bulunacağından emindik, hatta katkıda bulunmazlar düşüncesi hakimdi.

Bu durum, parasal kaynak sağlamak için başka olanaklar bulmamızı gerekli kılıyordu.

Bunuda biz yapacaktık.

Başarırsak ne devlet , ne de belediye kasasından proje için para çıkmayacaktı.

Sonuçta yapacağımız, yurt dışında ve içinde, bize kaynak sağlayabilecek özel veya resmi kurumlarla, vakıflarla bağlantı kurmak, onlara projemizi tanıtmak ve destek talep etmekti.

Ve bütün bu çalışmaların Türkiye ayağını Wuppertal Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneği, yurt dışı ayağını ise Osman Ünsal yapacaktı.

Kilisenin Müze olarak kasabamıza kazandırılmasının genel çerçevesi buydu.


Ve Osman Ünsal Türkiye’ye gitti. Orada ilk resmi girişimleri başlattı. Kilisenin Kayseri Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunca tescil edildiği bilgisi üzerine, o kurumda çalışmış olan öğretmen ve eski belediye başkanlarımızdan sayın Sadık Yücel’le Kayseriye giderek ilk adım için gerekli evrakları, bilgileri aldılar

Kayserideki bu görüşmelerle ilgili Sayın Osman Ünsal’ın mektubu.

Kilisenin tescil edilmesine dair belge.

Osman Ünsal ve Sadık Yücel öğretmenlerimiz çok güzel iş yapmışlardı. Çok önemli sorular cevabını bulmuştu.

Belgelerde anlaşıldığı gibi kilise:

  1. Kayseri K.T.V.K. Kurulu Müdürlüğü tarafından 20.10.1990 tarihinde tescil edilmişti.

  2. Kilise konusunda muatab belediye değildi.

  3. Kilisenin arazisi çevredeki yerleşiklerce işgal edilmişti.

(Yine ilginç olan tutanaklarda Çepni Belediye Başkanının veya bir yetkilinin toplantıda bulunmaması ve imzasının olmayışı. )

Kayseri – Ankara Yazışmaları:

Bu bilgi ve belgeler doğrultusunda Wuppertal ÇÇYD olarak Kaysei ve Ankara’ya aşağıda ki yazıyı gönderdik.

Yazımıza karşı Kayseri Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulundan aldığımız yanıt:

Kayseriden gelen bu yanıt üzerine, aynı içerikli yazıyı Kültür Bakanlığı, Müzeler Genel Müdürlüğüne gönderdik, fakat Ankara’dan herhengi bir yanıt gelmedi.

Ermeni Patrikhanesi ile Yazışma:

Ankara ve Kayseri’nin yanısıra, İstanbul’daki Ermeni Patrikhanesiyle de işbirliğini başlatmak için bir rapor hazırladık. Çepni tarihi, sosyal yaşamı ve yapısı, kilisenin bizler için tarihsel ve kültürel anlamı, neden burayı ” müze” olarak insanlara, kamuoyuna sunmak istediğimizi anlatan ve fotoğraflarla da detaylandırılan dosyamızı patrikhaneye gönderdik.

Patrikhanenin bize göndermiş olduğu yanıt:

Ermeni Patrikhanesinden gelen yukardaki yanıt üzerine iki telefon görüşmemiz daha oldu. Sonuçta bizlere, taleplerimiz doğrultusunda yardımcı olabilmek için çaba harcıyacaklarını ifade ettiler. Bu gelişme bizler için çok önemliydi.

İstanbul ile yapılan bu görüşme ve yazışmalara paralel, Sayın Osman Ünsal, Avrupa ve ABD’deki Ermeni Vakıf ve benzeri kuruluşlarla kontağa geçip, amacımız doğrultusunda onların bizlere ne katkıları olabilir bunu araştırıyordu.

Ankaradan hala bir cevap gelmemişti. Bunun üzerine ikinci bir yazı yazmak gereğini duyduk.

Ankara’ya ikinci yazı:

Bu yazımıza cevap olarak Müzeler Genel Müdürlüğü bizlere, bu ve benzeri tarihi eserlerle ilgili ”T.C. Kültür Bakanlığı, Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu (Ankara) nın almış olduğu ”Röleve- Restitüsyon- Restorasyon Proje Hazırlama Esasları” kararlarını gönderdi.

Gönderilen yukardaki kararların, hem mekan, hemde proje olarak amaçlarımızla tamamen örtüşmesi bizler için büyük bir şanstı.

Bu, bakanlığın gerekli altyapı işlemlerini tamamlarsak projemize onay verecekleri anlamına geliyordu.

Ve haziran ayı geldi, izine Çepni’ye gittik. Yazışmaların ışığında olayın ikinci aşamasını başlatmamız gerekiyordu.

Sayın Osman Ünsal’da Çepni’ye geldi.

Durum değerlendirildi ve kasabamızda eyleme geçmeden önce tekrar Kayseri’ye ” Kayseri Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Müdürlüğüne” gidip, daha detaylı görüşme yapalım; genel olarak bir yol haritası çıkaralım dendi.

Sayın Osman Ünsal, Sadık Yücel, Sami Güler ve Emsalettin Temel olarak Kayseri’ye gidildi.

Kayseri’de iki görüşme yapıldı.

Birincisi, Kayseri Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Müdürlüğü ile. Bu görüşmede, yapılan yazışmalar, düşünceler; Sayın Osman Ünsal’ın ilk ziyaretindeki görüşmeleri de kapsayacak şekilde tekrar değerlendirildi. Sonuç olarak yetkililer bize; Kültür Bakanlığının göndermiş olduğu, yapılması gerekli işlemlerin hazırlanması, plan-proje çizimi, rapor hazırlanması v.s. ne gerekiyorsa ellerinden gelen yardımı yapacaklarını belirttiler.

Amacımız, projenin resmi tarafını azda olsa sorun çıkmayacak şekilde garantiye almaktı ki bu kanımızca sağlanmıştı.

İkinci görüşmemiz ”Kayseri Surp Krikor Lusavoriç Ermani Kilisesi” ile oldu. Beraber oraya gittik. Bu kilisenin özel bir önemi vardı. 1100 yıllarında yapılan bu Ermeni Kilisesi hiç kapatılmadan günümüze kadar ibadete açık kalan badir kiliselerden biriydi. Buradaki ilgililerede projemizi anlatmak ve onların bizlere nasıl yardımcı olabileceklerini öğrenmek istiyorduk. Kilisenin her tarafı inşaat halindeydi. Yetkili restore edildiğini, dolayısıyle bitinceye kadar ibadete kapalı olduğunu söyledi.

Oturduk; neden geldiğimizi, İstanbul ile diyaloğumuzu v.s. anlattık. Bizi dinleyen yetkili bizleri taktir ettikten sonra konuyu konuşacaklarını ve hertürlü maddi ve manevi yardımı yapacaklarını, bundan emin olmamızı ifade ettiler. Hatta, kendi restore işlerinin finansmanının da, önceleri Gemerek’ten İstanbul’a göçmüş bir Ermeni vatandaşımız tarafından karşılandığını söylediler. İlginç tarafı, bu vatandaşımız isminin kesinlikle açıklanmaması şartıyla bu restore işlerini karşılıyordu.

Projenin birinci aşamasının sonucu:

Kasabamız; Çepni Belediye Başkanlığı dışında ki ilk aşama, yani resmi eyleme geçmenin ”ALT YAPISINI HAZIRLIK ÇALIŞMALARI”genelde başarı ve umutla tamamlanmıştı. Bundan sonrası, beirli resmi prosüdürlerin ”resmi yazışma ve muatab makamı olma” çerçevesinde yürütülmesi gereken işlerdi; bu makam ise Çepni Belediye Başkanlığıydı.


Çepni Sohbet ve Bilgilendirme Toplantısı.

Tarih: 31.07.1995

Meselenin en zor kısmına gelinmişti. Zira, Belediye Başkanlığının, veya Başkanının tutumu; derneğin göndermiş olduğu rapora karşı verilen 08.03.1995 tarihli yazıyla belirtilmişti.

Ama ifade ettiğimiz gibi, bu projenin gerçekleşmesi için bazı şeyleri göz ardı etmek gerekiyordu. Sonuçta, meselenin aksamaması için bütün Çepnilileri bilgilendirelim, olayın içine çekelim dedik ve geniş tabanlı bir bilgilendirme toplantısı düzenledik. Çay bahçesi kıraathanesinde 31.07.1995’de yapılan yapılan bu toplantıya, vatandaşlar yanısıra, seçimlerde belediye başkan adayı olupta seçilemeyenlerde davet edildi.

Toplantıyı Sayın Osman Ünsal ve Wuppertal ÇÇYD adına Emsalettin Temel yönetti. Emsalettin Temel Wuppertal’de bulunan Çepni ve Çevresi Yardımlaşma Derneğinin faaliyetleri ve kasabamıza yaptığı katkıları anlattıktan sonra; kasabamızın içinde bulunduğu durum gereği bazı işlerin yapılmasını önerdiklerini ve bunların gerçekleştirilmesine katkı sunacaklarını ifade ederek, 02.03.1995 de Belediye Başkanlığı başta olmak üzere, encümen ağzaları, muhtarlar, dernek ve okul müdürlerine gönderdikleri raporu tekrar okudu. Rapordaki önerilerden okulların Isıtma Sistemi ve kilisenin restore işlerini öncelikli faaliyet olarak düşündüklerini ve çalışmalara da başladıklarını anlattı.

Sayın Osman Ünsal’da bu rapor doğrultusunda kilisenin konumunu ve önemini anlattıktan sonra buranın neden bir ”Çepni Müzesi” olarak kasabamıza kazandırılmasının gerekliliğini detaylı bir şekilde izah etti.

Toplantı değerlendirme, soru-cevap şeklinde çok olumlu geçti. Konuşmacılar, dinleyiciler herkes düşüncelerini söylediler. Vatandaşların desteğini ve heyecanını görünce bizlerinde umudu arttı. Kısaca toplantı amacına ulaşmıştı diyebiliriz.

Sıra projenin birici bölümünün son aşamasına gelmişti; belediye başkanının projenin resmi aşamasını üstlenmesi.

Ertesi gün Sayın Osman Ünsal ve Emsalettin Temel olarak Belediye Başkanı Sayın Timur Aydoğan’ı makamında ziyaret ettik.

İçeri girdiğimizde Başkan ve Mehmet Alkan oturuyorlardı. (Mehmet Alkan konuşmalar süresince oturdu, bizi dinledi; bizde özel işimiz var diyemedik.)

Sayın Osman Ünsal toplantıdaki olumlu havadan başlayarak, bizlerin bugüne kadar neler yaptığımızı bütün detayları ile tekrar anlattı ve yapılanların tek amacının belediyemizin işlerini kolaylaştırmak olduğunu ifade etti. Bu çalışmalardan dolayı belediyemize herhangi bir maddi yük gelmeyeceğini, işin bu tarafını bizlerin halledeceğini anlattı.

Ve belediyemizin bundan sonra neleri yapması gerektiğini (resmi girişimler, yazışmalar v.s.) izah ederek, bizlerinde her zaman desteğe hazır olacağımızı söyledi.

Bu kısa ve öz anlatımdan sonra Sayın Başkan sözü aldı, ve masaya vurarak kendisinin herşeyi bildiğini, bizim boş yere uğraştığımızı, müsaade ve onayı olmadan kimsenin Çepni’de bir şey yapamıyacağını ve buna müsaade etmeyeceğini… anlatırken Osman Ünsal araya girip, masaya vurarak anlatmamasını rica etti. Sohbetin havası birden değişmişti; Başkan, adeta kavga edercesine konuşuyordu.

Ve son cümleleri:


”Bana bakın, birgün sabahleyin kalkarsınız kiliseyi yerle bir bulursunuz”.

Osman Ünsal:

”Bu nasıl olacak Timur Bey”.


”Gece traktörün teknesini takar yerle bir ederim”.

Osman Ünsal :

”Bu son sözün mü Timur Bey”.



Diyalog kelime kelimesine böyleydi. Bu korkunç birşeydi.

Ben şaşırmış Osman Ünsal’a bakıyorum, o bana bakıyor.

Göz göze gelince, mesele hallolmuş gibi ikimizde birden kalktık ve ayakta Osman Ünsal son olarak Başkana:

” Mağdem böyle Timur Bey, eğer o kiliseye bir şey olursa bunun tek sorumlusu sensin. Buna bende, Emsalettin’de ve şu oturan befendi de şahit.” dedi.

Ve odayı terkettik. İşin gerçeği ikimizde şok içindeydik. Biraz sustuk ”abi ne oluyor?” dedim. Osman abi ise ”Emsal bunu iyi tanırım yaparmı yapar. Yaparsa bütün ümütler yıkılır; en iyisi bu Çepninin başından gidinceye kadar bekleyelim” dedi.


Sonunda ne mi oldu dostlar….Seçim geldi belediye başkanı adayları konuyu programlarına taşıdılar: Kilise müze yapılacak !… Timur Aydoğan seçilemedi yerine gelen Sayın Mehmet Uralın’ın seçim bildirisi yok ama onun gündemindede kilise-müze olduğunu biliyoruz..Beş yıl geçti, yok. Sonra Öğretmen Sayın Hüseyin Erdal: Sevgili Dostlarım, diye başlayan 22.01.2004 tarihli Wuppertal ÇÇYD’ne gönderdiği seçim bildirgesinin, C- Eğitim ve Kültürel Faaliyetler başlığı altında 4. Madde: ”Kilise kesin düzenlenecek ve müze haline gelecek.” dedi, beş yıl kaldı aynısı; yok (keşke ”kesin” kelimesini kullanmasaydı)

Sayın Hüseyin Erdal’dan sonra 2009 da seçilen emekli subay Sayın Hurşit İmren’de programına yazmamasına rağmen; eski başkanın kilse konusunda bir şey yapmadığını eleştirerek, Ankara ile görüştüğünü falan ifade ederek, gerekli çalışmaları başlatacağını söylemiştir… Dört yıl geçti, ne oldu; hiç…

YIL 2013. Seçime bir yıl kaldı.

Girişimlerin başlamasından 18 (onsekiz) yıl geçti.

Üç belediye başkanı kiliseye değil, o tarihi esere sıkılmadan bakarak görev yaptı, yapıyor.

Ve bizim AYDIN Çepnili hemşehrilerimiz !

Yapılan çalışmalar değil beyler heba olan; ÇEPNİNİN GEÇMİŞİ VE GELECEĞİ…

Bir not düşelim dedik…

E. Temel.